«اعتبارات حمایتی» لایحه بودجه سال آینده با انتقال یارانه به انتهای زنجیره مصرف تقویت شد
۶ طرح حمایتی در بودجه ۱۴۰۵
«نرخ فقر گرسنگی در ایران به صفر رسیده است». این گزارهای است که بازوی پژوهشی مجلس در گزارشی به اثبات آن پرداخته است. اعتبارات حمایتی موضوعی است که در گزارش «بودجه حامی فقرا» مورد بررسی قرار گرفته و نشان میدهد در بودجه سال آینده ۶ طرح حمایتی دیده شده و نشانههایی نیز از تلاش برای هدفمندسازی منابع به چشم میخورد. هرچند همچنان بیشترین سهم از اعتبارات حمایتی مربوط به حمایتهای فراگیر است.
گروه اقتصادی، ایران آنلاین: اعتبارات حمایتی در بودجههای سالانه صرفاً مجموعهای از ردیفهای هزینهای نیستند، بلکه بازتابی از نحوه مواجهه سیاستگذار با فقر و نابرابری در بستر شرایط نامطلوب اقتصادی به شمار میآیند. طی سالهای گذشته، قوانین بودجه از طریق ابزارهایی مانند یارانههای نقدی (مانند یارانه نقدی عمومی و مستمری نهادهای حمایتی)، یارانه غیرنقدی (مانند یارانه نان و دارو) و یارانه شبه نقدی (مانند کالابرگ الکترونیکی) تلاش کردهاند با گسترش فقر از نیمه دوم دهه ۱۳۹۰ مقابله کنند.
با این حال، این تلاشها به دلیل تداوم شرایط نامطلوب اقتصادی و محدودیتهای ناشی از آن، به موفقیت پایدار در کاهش فقر منجر نشده است. از اینرو، نوع طراحی، ابتکارات و نوآوریهای سیاستی در حوزه اعتبارات حمایتی لایحه بودجه سال آینده از اهمیت ویژهای برخوردار است.
ارزیابی میزان رشد اعتبارات حمایتی، نحوه هدفگیری گروههای مشمول، ترکیب ابزارهای حمایتی و پیشبینی منابع جدید، میتواند رویکرد کلی بودجه سال آینده در مواجهه با فقر را روشن کند. افزایش فشارهای اقتصادی برخانوارها و بویژه معیشت آنها در یک دهه گذشته بیشتر از پیش سیاستگذاران را به برنامههای حمایتی دولت جلب کرده است. اگرچه تحولات کلان اقتصادی وضعیت رفاهی کلیه خانوارهای کشور را تحت تأثیر قرار داده، اما مأموریت اصلی سیاستها و طرحهای حمایتی توجه به گروههای آسیبپذیر و بویژه فقراست و از این منظر یکی از سؤالات مهم سیاستگذاران این است که بودجه تنظیم شده چه مقدار و به چه نحوی قرار است از فقرا حمایت کند و چه ظرفیتهایی برای فقرزدایی در بودجه لحاظ شده است؟
رشد اعتبارات حمایتی
کل اعتبارات حمایتی در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ حدود ۱۰۹۰ هزار میلیارد تومان پیشبینی شده که نسبت به قانون بودجه ۱۴۰۴ حدود ۱۸ درصد رشد داشته و رقمی به اندازه حدود ۱۸.۵ درصد کل بودجه عمومی به حساب میآید. با تغییرات لایحه بودجه سال آینده و انتقال ارز ترجیحی کالاهای اساسی به انتهای زنجیره و پرداخت یارانه کالابرگ همگانی (که درزمستان سالجاری و در حین بررسی لایحه بودجه در مجلس انجام شد) اعتبارات حمایتی به حدود ۱۹۶۴ هزار میلیارد تومان خواهد رسید که معادل ۳۳ درصد از کل بودجه عمومی است.
بررسی روند اعتبارات حمایتی نشان میدهد که از سال ۱۴۰۰ تاکنون عمده اعتبارات حمایتی در قوانین بودجه به صورت فراگیر توزیع شده و سهم اعتبارات هدفمند اندک بوده است. این تفکیک برای لایحه بودجه سال آینده تا اندازهای بهبود یافته؛ به طوری که ۶۴ درصد اعتبارات به صورت فراگیر و ۳۶ درصد به صورت هدفمند توزیع شده است. اما با فرض یارانه کالابرگ فراگیر این ترکیب به نفع اعتبارات فراگیر تغییر خواهد کرد. البته در لایحه بودجه سال آینده از منظر سیاستگذاری نشانههایی از تلاش برای بهبود هدفگیری و متنوعسازی منابع حمایتی دیده میشود.
« فقر گرسنگی» صفر شد
پرداختهای حمایتی مستقیم به خانوارها در سال ۱۴۰۵ در قالب ۶ طرح کالابرگ، یارانه نقدی، مستمری مددجویان نهادهای حمایتی، طرح یسنا، کارت امید مهر مادران و طرح رفع سوءتغذیه کودکان انجام میپذیرد که نشان از جهتگیری طرحهای حمایتی به حمایتهای هدفمند دارد. از این منظر میتوان گفت نظام حمایتی ایران در سال ۱۴۰۴ تقریباً برای حدود ۴ میلیون خانوار تحت پوشش نهادهای حمایتی، در عمل «فقر گرسنگی» را به صفر رسانده و حتی برای بخشی از جمعیتی که تحت پوشش مستقیم این نهادها نیستند نیز توانسته درصدی از خط فقر شدید را جبران کند.
برش
دو پیشنهاد برای بهبود اجرای اعتبارات حمایتی
نظام حمایتی کشور مدتهاست از مشکلاتی همچون حمایتهای فراگیر و غیرهدفمند رنج میبرد و شرایط نامطلوب اقتصادی در یک دهه گذشته نیز موجب شده تفکیک سیاستهای حمایتی از سیاستهای رفاهی به تعویق افتاده و نظام حمایتی از مأموریت اصلی خود فاصله بگیرد. در شرایط فعلی که اصلاحات بنیادین در نظام حمایتی به یکباره قابل اجرا نیست، لازم است اصلاحات تدریجی در مجموعه سیاستهای حمایتی در دستورکار قرار گیرد. برهمین اساس اصلاحات تدریجی با جهتگیری هدفمندسازی (یعنی طراحی سیاستهای حمایتی به منظور رفع نیازهای مشخص گروههای آسیبپذیر مانند نیازهای تغذیهای، بهداشتی و آموزشی) به طور همزمان متنوعسازی برنامههای حمایتی میتواند به کارآمدسازی نظام حمایتی کمک کند.
در همین راستا و باتوجه به ظرفیتهای موجود در لایحه سال ۱۴۰۵ دو پیشنهاد ارائه شده است.
اول؛ «ضمن اجرای منظم و ماهانه برنامههای حمایتی هدفمند و کودک محور بودجه سال ۱۴۰۵ (طرح رفع سوء تغذیه کودکان، طرح یسنا و کارت امید مهر مادران) در سال آتی، دایره مشمولیت طرح یسنا به خانوارهای دارای کودک زیر ۵ سال گسترش پیدا کند».
دوم؛ «به منظور تأمین منابع پایدار جهت تقویت حمایتهای هدفمند، منابع موضوع ماده (۴۵) قانون مالیات بر ارزش افزوده در ردیفی مجزا در جدول درآمدها (جدول ۵ لایحه بودجه سال ۱۴۰۵) از سرجمع سهم دولت از مالیات بر ارزش افزوده تفکیک شده و مصارف مربوطه در جهت تأمین اعتبارات مستمری بگیران جدید نهادهای حمایتی تمهید شود.»
انتهای پیام/